تامین مالی خرد یا microfinance شیوه ای از تامین مالی است که در مناطق فقیر و در حال توسعه جهان مورد استفاده قرار می گیرد. این نوع تامین مالی شیوه های مختلفی دارد که می تواند با رویکرد بانکداری یا بازار سرمایه باشد. هدف اصلی شرکت های فعال در این حوزه، از بین بردن فقر و بهبود زندگی افراد است. 

تامین مالی افراد فقیر و بی بضاعت موجب افزایش قدرت مالی آنها در جهت ایجاد اشتغال، دارایی و درآمد آنها می شود و آسیب پذیری آنها را نسبت به شوک های موجود در اقتصاد کاهش می دهد. 

تامین مالی خرد یکی از بهترین روش ها جهت توانمندسازی زنان در جهان به شمار می رود. 

در ایران تامین مالی خرد با رویکرد بانکداری پیوندی صورت گرفته است. این طرح توسط سازمان بهزیستی، بانک کشاورزی و موسسه تاک با حمایت نهاد ریاست جمهوری، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و صندوق بین المللی توسعه کشاورزی (ایفاد)  صورت گرفته است. در این طرح گروه هایی تحت عنوان گروه خودیار مشغول به فعالیت بوده که این گروه ها دارای صندوق های مشترک خودگردان هستند.

در این طرح هزینه‌های تشکیل و توانمندسازی گروه‌ها توسط بهزیستی تأمین می‌شود. از طریق بخش غیردولتی با مدیریت مؤسسه تاک اجرا شده و اعتبارسنجی آنها انجام می گیرد. تسهیلات مورد نیاز اعضای گروه ها توسط بانک کشاورزی و صندوق های داخلی گروه ها تامین می شود. درواقع پس انداز افراد گروه در یک حساب سرمایه گذاری کوتاه مدت در بانک کشاورزی قرار می گیرد که به آن سود نیز تعلق می گیرد. به این ترتیب پس اندازهای فردی جمع آوری می شود و برای اعطای وام به کارمی رود. تعداد اعضای این گروه در تجربه های موفق ایرانی بین 15 تا 25 نفر بوده است. از طرف دیگر هر گروه با احراز رتبه اعتباری مناسب می تواند از بانک نیز تقاضای وام کند و آن را وارد سپرده خود کرده، وام های خرد به اعضای خود دهد.

  • گروه های خودیار با نگه داری پس انداز مرتب افراد، به اعطای وام می پردازند یا فعالیت درآمدزایی برای تقویت سرمایه خود انجام می دهند.
  • اولین صندوق تامین مالی خرد روستایی در استان گلستان و در سال 1392 ایجاد شد. 
  • یکی از مصرف کنندگان اصلی تامین مالی خرد، کشاورزانی هستند که قصد گذار از سبک کشاورزی سنتی به کشاورزی مدرن را دارند.
  • موسسات مالی خرد و تعاونی های اعتباری ارائه دهنده این دسته از خدمات هستند.
  • این سبک تامین مالی به دلیل رفع موانع وثیقه گذاری در بانک ها ایجاد شده است. 
  • یکی از موسسات پیشرو در زمینه تامین مالی خرد، شرکت تامین مالی بین المللی (IFC) است که زیرمجموعه ای از بانک جهانی به شمار می رود. 

ابزارها و امتیازات

  • تجهیز پس اندازها و ارائه اعتبارات کوتاه، میان و بلندمدت
  • معافیت مالیاتی برای درآمدهای حاصل از وام های دریافتی توسط اقشار ضعیف
  • حذف وثیقه
  • توجه به زنان سرپرست خانوار
  • اعطای وام به زندانیان آزادشده
  • وام اشتغال